PRIMER BALANSA IZMEĐU URBANOG RAZVOJA I ZAŠTITE PRIRODE: Novi Sad- Grad vlažnih područja:

Novi Sad je prvi grad na Balkanu i u ovom delu Evrope, koji je u januaru 2025. stekao prestižnu akreditaciju "Ramsar Wetland City - Grad vlažnih područja". Sticanjem titule "Wetland City" Novi Sad je dobio svetsko priznanje za izuzetan primer balansiranog razvoja grada koji prepoznaje značaj vlažnih područja koja ona nose za zaštitu prirode, adaptacije na klimatske promene i unapređenje kvaliteta života i time daje primer održivog urbanog razvoja.

Foto: Promo

"Wetland City Acreditation" je prvi put uvela Ramsarska konvencija 2015. Cilj akreditacione šeme je da pomogne i unapredi moderni sistem razvijanja gradova koji ne narušava zdravu životnu sredinu, odnosno vlažna područja. Do danas, akreditovana su 74 grada u svetu, od kojih je jedan upravo Novi Sad. U Evropi je akreditovano 15 gradova, devet iz Francuske i po jedan iz Švajcarske, Španije, Poljske, Belgije, Mađarske i Srbije.

Foto: NENAD MIHAJLOVIĆ

Područja koja su obuhvaćena akreditacijom Novog Sada kao grada vlažnih područja su: Specijalni rezervat prirode "Koviljsko-petrovaradinski rit" i Park prirode "Begečka jama", kao i ostala vlažna područja na teritoriji grada.

Park prirode "Begečka jama"
Park prirode "Begečka jama" se nalazi na levoj obali Dunava kod naselja Begeč i obuhvata plavno područje između Bačke Palanke i Novog Sada u dužini od oko 7,8 km. Zaštićeno područje sadrži niz geomorfoloških oblika rečne erozije različitih starosti i u skladu s tim mozaik vlažnih staništa na različitim stupnjevima sukcesije vegetacije plavnih područja.

Foto: NENAD MIHAJLOVIĆ

Područjem dominira Begečka jama, fluvijalno jezero koje je povezano s rekom Dunav preko kanala Begej, te ima stalno prisustvo vode. Izuzetno je značajno plodište većeg broja vrsta dunavskih riba, kao i reproduktivni centar vodozemaca šireg područja. Osnovne prirodne vrednosti Begečke jame se ogledaju u prisustvu 125 taksona viših biljaka, oko 150 vrsta ptica, 14 vrsta riba, 11 vrsta vodozemaca, šest gmizavaca i 18 vrsta insekata od nacionalnog i međunarodnog značaja. Prvi put je ovo područje stavljeno pod zaštitu 1999. Izvršena je revizija i 2022. doneta nova odluka o proglašenju Parka prirode "Begečka jama" zaštićenim područjem kojom je povećana površina pod zaštitom s 379,4 ha na 489,5 ha.

Specijalni rezervat prirode "Koviljsko-petrovaradinski rit"
Koviljsko-petrovaradinski rit predstavlja kompleks barsko-močvarnih i šumskih ekosistema na plavnom području srednjeg toka Dunava i prostire se na 5.895 hektara. Pod zaštitom je države od 1998. kao prirodno dobro od izuzetnog značaja i svrstan je u prvu kategoriju zaštite. Karakteristike koje ovaj rit čine značajnim su očuvanost i raznovrsnost hidrografskih oblika ritova (ade, rukavci, meandri, mrtvaje), biljnih zajednica ritova (ritske šume ispresecane barama, močvarama, livadama i tršćacima) i posebno raznovrsnost i bogatstvo faune, naročito ptica-močvarica.

Foto: NENAD MIHAJLOVIĆ

Rezervat je posebno značajan zbog velikog broja ptica koje se mogu pronaći u njemu: 172 vrste ptica, od čega 103 vrste sa statusom prirodne retkosti. Rit je prirodno mrestilište za štuku, kečigu i šarana, a u njemu se može naći ukupno 46 vrsta riba.

Planirani dalji koraci i šta je to što gradu ova nominacija donosi

Ova akreditacija u skladu s Ramsarskom konvencijom omogući će Novom Sadu kao gradu koji je u neposrednoj blizini i u suživotu s vlažnim staništima, posebno onim od međunarodnog značaja (Koviljsko- petrovaradinski rit), da istakne i ojača pozitivan odnos s ovim vrednim ekosistemima, na primer kroz povećanu javnu svest o ovim staništima i uključivanje u proces planiranja i donošenja odluka na lokalnom nivou.

Foto: NENAD MIHAJLOVIĆ

Ova akreditacija treba dalje da promoviše očuvanje i mudro korišćenje urbanih i periurbanih vlažnih područja na teritoriji grada, kao i održive socioekonomske koristi za lokalno stanovništvo. Predložene aktivnosti uključuju uspostavljanje obrazovnih centara u vlažnim područjima, organizovane obilaske s vodičem kako za građane tako i za predškolsku i školsku decu, organizaciju medijskih događaja, kao što je obeležavanje Svetskog dana vlažnih područja. Vlažna područja su jedan od ključnih prirodnih resursa grada, njihova zaštita zahteva kontinuirana ulaganja i jasnu saradnju svih nadležnih institucija. Na ovaj način vlažna područja dobijaju ekološku i zaštitnu funkciju, u skladu s konceptom prirodnih rešenja zasnovanih na prirodi. Ova akreditacija donosi mnogo ne samo Novom Sadu već i Srbiji kao zemlji koja brine, održava i unapređuje svoje prirodno bogatstvo u skladu s modernim napretkom.