ŠVEDSKI UDŽBENICI: "Oluja" je bila najveće etničko čišćenje u jugoslavenskim ratovima!

- Protivrečnosti koje je Josip Broz Tito držao pod kontrolom izbile su na površinu nakon njegove smrti. Pojavio se talas nacionalizma. Kada se Jugoslavija raspala, lideri poput predsednika Slobodana Miloševića u Srbiji i Franje Tuđmana u Hrvatskoj želeli su da zauzmu što više teritorije i što više moći.

Ove rečenice, između ostalog, mogu se pronaći u udžbenicima i drugim nastavnim materijalima u osnovnim školama, gimnazijama i na fakultetima u Švedskoj koji se bave novijom evropskom istorijom i raspadom Jugoslavije. 

"Građanski rat u bivšoj Jugoslaviji"

Većina školskih udžbenika i dodatnih nastavnih materijala u Švedskoj ratove devedesetih godina na prostoru bivše Jugoslavije dosledno tumači kroz širenje nacionalizma, slom komunističkih režima, težnju ka teritoriji, etničku mobilizaciju i ratne zločine.

Domovinski rat se ne pominje pod tim nazivom, niti u izrazito oslobodilačkom kontekstu za hrvatski narod, već se naziva "ratom u Hrvatskoj", "ratom za hrvatsku nezavisnost", "građanskim ratom u bivšoj Jugoslaviji" i delom "jugoslovenskih ratova". To nije samo jezička razlika već i interpretativna: sukob se pre svega predstavlja kao jugoslovenska dezintegracija, a ne kao nacionalni oslobodilački rat Hrvatske.

Foto: Fotodokumentacija Borbe

Švedski Forum för levande historia, državno telo koje proizvodi nastavne materijale o demokratiji i ljudskim pravima, navodi da je nakon Titove smrti 1980. došlo do jačanja nacionalizma i da je svaka etnička grupa počela prvenstveno da gleda sopstveni interes.

U udžbeniku za više razrede osnovne škole "Utkik Historia" piše da su etničke napetosti postojale još od stvaranja Jugoslavije nakon Prvog svetskog rata, ali se ne daje detaljnija analiza. Drugi udžbenik, "Historia åk 7–9", naglašava da su Srbi težili Velikoj Srbiji, ali su Jugoslaviju videli kao priliku za okupljanje svih Srba u jednoj državi.

Ustaše se opisuju kao fašistička i nacionalistička organizacija koja je progonila Srbe i Jevreje. Knjiga takođe objašnjava da su se, nakon što je Nemačka izgubila Drugi svetski rat, srpski borci otpora osvetili Hrvatima. Verovatno se misli na Blajburg i posleratne zločine komunističkog režima. Učenicima se tako daju primeri zašto su se različite etničke grupe međusobno mrzele.

"Hrvatski komunista i vođa otpora"

Zatim se u priču uvodi Tito, "hrvatski komunista i vođa ujedinjenog otpora protiv nemačke okupacije". Svi švedski nastavni materijali Tita prepoznaju kao antifašističkog lidera, ali ga istovremeno predstavljaju kao autoritarnog vladara.

- Nakon Drugog svetskog rata, cela Jugoslavija bila je pod Titovom diktaturom. Tokom tog perioda bilo je zabranjeno tražiti nezavisnost za bilo koju od današnjih država - piše "Utkik Historia".

Foto: Fotodokumentacija Borbe

"Historia åk 7–9" objašnjava: Komunistički vođa Tito došao je na vlast 1945. i dao republikama široku autonomiju.

Dakle, Tita se nakon 1945. uglavnom opisuje dvojako: kao diktatora, ali i kao figuru koja je do smrti držala federaciju na okupu. U nekim švedskim knjigama, poput "Historia åk 7–9", opisuje se kao velikodušni diktator, bez preteranog demonizovanja ili romantizovanja, ali svakako kao ključna figura za razumevanje raspada Jugoslavije.

O akciji Oluja u švedskim nastavnim materijalima ne piše se kroz hrvatsku oslobodilačku paradigmu, već kroz civilne posledice, etničko čišćenje i komparativnu perspektivu svih strana.

Forum för levande historia opisuje „Oluju“ kao „operaciju Hrvatske vojske tokom koje je iz Hrvatske proterano između 150.000 i 200.000 Srba“ i naziva je „najvećim pojedinačnim slučajem etničkog čišćenja u jugoslovenskim ratovima“.

Levande historia takođe navodi da su sve etničke grupe u Jugoslaviji bile pogođene ratom, te da su u Bosni i Hercegovini etnička čišćenja bila najopsežnija. U svim udžbenicima Srebrenica se ističe kao primer genocida u novijoj svetskoj istoriji i simbol brutalnosti rata. O Vukovaru uglavnom nema ni reči.