NA DANAŠNJI DAN SRBIJA JE USTALA: Krv knezova zalila zemlju, a Karađorđe poveo narod koji je bio spreman da plati pravu CENU SLOBODE
Pratite nas i putem Android ili iOS aplikacija
Kroz krv, plamen i neustrašivu borbu, srpski narod je pokazao da se sloboda ne dobija, već osvaja i plaća najvećom žrtvom
Foto: Wikimedia/public domain
Prvi srpski ustanak, koji je započeo 14. februara 1804. godine, predstavlja prvi veliki i organizovani pokušaj Srba da se oslobode viševekovne vladavine Osmanskog carstva i uspostave svoju autonomiju i državu. Ključni uzrok ustanka bila je dugotrajna zloupotreba vlasti od strane janjičarskih starešina poznatih kao dahije – renegatskih komandira koji su preuzeli vlast u Beogradskom pašaluku i vladali brutalno, bez kontrole sultana. Oni su, pokušavajući da uguše svaku pomisao na pobunu, u januaru i februaru 1804. sprovodili organizovanu likvidaciju srpskih narodnih prvaka, poznatu kao "Seča knezova", ubivši desetine uglednih Srba i izlažući njihove glave na javna mesta u svrhu zastrašivanja opšte srpske populacije. Ovaj teror dodatno je ujedinio srpsko stanovništvo i ubrzao odluku o oružanom otporu.
Orašac i izbor vođe – konsolidacija pobune
Pravi početak ustanka obeležen je saborom u Orašcu kod Aranđelovca, na kome su se početkom februara 1804. okupili preživeli srpski prvaci i narodna vojska. Na tom zboru Karađorđe Petrović, vojnik sa iskustvom iz austrijskih frajkora, bio je jednoglasno izabran za vožda – vrhovnog komandanta i vođu bune.
Foto: Wikimedia/Nebojša Đuranović
Njegov izbor nije bio slučajan: Karađorđe je svojim autoritetom i ratnim iskustvom mogao da ujedini raznolike seljačke i vojničke elemente u dosad neusaglašen ustanički pokret. Tog istog dana, ustanici su odmah započeli prvu akciju – paljenje hanova koji su služili kao centri represije i trgovine narodom, signalizirajući početak oružanih dejstava protiv janjičara.
Vođe, ideje i preobražaj ustanka
Iako je ustanak prvobitno podignut protiv dahija, brzo je prerastao u širu borbu protiv same osmanske kontrole i postao temelj nacionalne revolucije. Pored Karađorđa, koji je dominirao vojnom i političkom scenom, važne fugure Prvog srpskog ustanka bili su, između ostalih, i Luka Lazarević, Petar Dobrnjac, Stanoje Glavaš, Milenko Stojković, Jakov Nenadović, Stevan Sinđelić i Ilija Birčanin, koji su predvodili lokalne jedinice i organizovali otpor širom Beogradskog pašaluka.
Ustanici su u nekoliko značajnih sukoba pokazali svoju odlučnost – ponekad obnavljajući stare ratne taktike i koristeći znanje o terenu, a često primenjujući i inicijalno gerilski pristup početnim fazama borbi.
Pobede i širenje kontrole – oslobođenje pašaluka
U narednim godinama Srbi su postigli niz važnih vojnih uspeha. Bitka kod Ivankovca 1805. bila je jedna od prvih odlučujućih pobeda nad redovnim osmanskim trupama, u kojoj su ustanici pod Karađorđekom i Milenkom Stojkovićem naneli težak poraz pašinoj vojsci i prisilili je na povlačenje; ova pobeda označila je prelazak ustanka u otvoren oružani sukob sa centralnom osmanskom silom.
Boj na Mišaru
Vođena avgusta 1806. godine, jedna je od ključnih pobeda u Prvom srpskom ustanku. Srpski ustanici, predvođeni Lukom Lazarevićem i uz podršku Karađorđa Petrovića, uspešno su odbili napad osmanskih trupa koje su pokušavale da povrate kontrolu nad Šumadijom.
Foto: Wikipedia
Braneći strateški značajno brdo Mišar, ustanici su pokazali izuzetnu hrabrost i vojnu organizovanost, primenjujući kombinaciju rovovskog ratovanja i gerilskih taktika. Pobedom na Mišaru oslobođeni su veliki delovi zapadne Srbije, što je značajno podiglo moral stanovništva i učvrstilo položaj ustanka kao ozbiljne sile koja je mogla da izazove Osmansko carstvo.
Do 1806. ustanici su uspeli da oslobode veći deo Beogradskog pašaluka, uključujući ključne gradove poput Smedereva, a ubrzo i Beograda, uspostavivši vlast na teritoriji Srbije i polagano gradeći i elemente civilne uprave.
Bitka na Čegru
Vođena 31. maja 1809. kod Niša, Bitka na Čegru ostala je jedna od najpoznatijih i najtragičnijih epizoda Prvog srpskog ustanka. Srpski ustanici, predvođeni vojvodom Stevanom Sinđelićem, pokušali su da zadrže tursku vojsku koja je napadala položaje na Čegru, strateškom brdu nadomak Niša.
Foto: Wikipedia
Suočeni s nadmoćnom silom Osmanlija, ustanici su hrabro branili svoje položaje, ali je srpska linija bila probijena. U trenutku kada je vidio da će neprijatelj osvojiti položaj i zarobiti njegove saborce, Sinđelić je odlučio na herojski samoubilački čin: zapalio je veliko skladište baruta, ubivši tako sebe, velik deo svojih saboraca i daleko brojniju tursku vojsku.
Foto: Wikimedia/public domain
Bitka na Čegru i Sinđelićeva herojska smrt postali su simbol nacionalnog otpora i patriotizma, inspiracija budućim generacijama Srba u borbi za nezavisnost i osnivanje moderne države. Turci su, kao opomenu i pretnju Srbima, od lobanja stradalih ustanika sa Čegra napravili Ćele kulu, koja i danas stoji u Nišu kao simbol srpskog inata i toga kolika je cena slobode koju je ovaj narod spreman da plati.
Slom ustanka i nasleđe revolucije
Nakon ranih uspeha, ustanak se suočio sa sve težim spoljnim okolnostima. Po završetku Rusko-turskog rata (1806–1812), Rusija, koja je bila važan saveznik ustanika, povukla je svoju podršku i potpisala mir sa Osmanskim carstvom, ostavljajući Srbe bez spoljne pomoći. Iscrpljeni i bez jakog saveznika, ustanici su 1813. godine bili poraženi povratkom osmanskih snaga i zauzimanjem Beograda u oktobru te godine; Karađorđe je morao da napusti Srbiju i potraži utočište u Austriji. Ipak, iako je Prvi srpski ustanak formalno ugušen, njegovo nasleđe ostalo je snažno – postavio je temelje za Drugi srpski ustanak 1815. i konačno oslobođenje Srbije i uspostavljanje moderne državnosti.
Poštovani čitaoci, možete nas pratiti i na platformama:
Facebook,
Instagram,
YouTube,
TikTok,
Telegram,
Vajber.
Pridružite nam se i prvi saznajte najnovije i najvažnije informacije.
Naše aplikacije možete skinuti sa
Google Play i
Apple AppStore.
Pročitajte i...
BONUS VIDEO
Komentari (0)