"BOŽIĆ JE SUSRET BOGA I ČOVEKA" Sveštenik otkriva zašto je OVO majka svih praznika i šta simbolizuju slama i badnjak (VIDEO)

Dok se približava Božić i dok se domovi pune svetlom, tišinom i očekivanjem, ostaje pitanje koje retko sebi postavljamo: "Šta ovaj praznik zaista znači u dubini našeg života?" Iza običaja, porodičnog okupljanja i praznične atmosfere krije se priča o smislu, žrtvi i nadi, priča koja prevazilazi vreme, narode i generacije.

O dubokom duhovnom značenju Božića, o njegovom mestu u istoriji Crkve i o tome kako hrišćanske vrednosti mogu da žive i danas, razgovarali smo s dr Aleksandrom Milojkovom, sveštenikom i doktorom teoloških nauka, koji Božić tumači ne kao datum u kalendaru, već kao susret Boga i čoveka.

Pored proslave rođenja Hristovog, koje je najdublje duhovno značenje Božića za svakog vernika?

- Božić možemo slobodno nazvati majkom svih praznika jer upravo njime započinje ostvarenje onoga što u teologiji nazivamo ikonomijom spasenja - Božjim planom spasenja čoveka. Suština tog plana jeste u tome da Sin Božji postaje čovek. Druga ličnost Svete Trojice prima našu potpunu ljudsku prirodu i dušu i telo, ostajući istovremeno Bog zauvek. U tom sjedinjenju božanskog i ljudskog u Hristu događa se ono što predstavlja cilj i smisao ljudskog postojanja. Zato je Božić veliki i radosni praznik, on slavi trenutak dolaska Sina Božjeg u svet, u telu čoveka, kao početak našeg spasenja.

Foto: Republika

 

 Kako se proslava Božića menjala kroz istoriju Crkve?

- Do četvrtog veka, rođenje Hristovo i krštenje slavili su se kao jedan jedinstveni praznik: Bogojavljenje. Tek u četvrtom veku dolazi do njihovog razdvajanja. Božić se tada postavlja na 25. decembar, odnosno 7. januar po današnjem gregorijanskom kalendaru za Crkve koje koriste julijanski kalendar. Razlog za taj datum bio je i misionarski, u rimskom svetu se tog dana slavio paganski praznik rođenja nepobedivog sunca. Crkva je svesno postavila proslavu Hristovog rođenja na isti datum kako bi potisnula paganstvo, što je s vremenom i uspela. Suprotno čestim tvrdnjama, Božić nema paganske korene, već je upravo postavljen da ih nadvlada. Na zapadu se Božić kao poseban praznik ustaljuje u prvoj polovini četvrtog veka, a na istoku u drugoj, o čemu svedoče besede Svetog Grigorija Bogoslova i drugih velikih otaca Crkve.

Da li su paganski recidivi ostali u današnjim božićnim simbolima - badnjak, slama, zvezda, jelka - i kako se oni uklapaju u teološku priču?

- Hrišćanstvo kroz istoriju nije uništavalo postojeće kulture, već ih je preobražavalo. Taj proces se naziva inkulturacija, iz postojećih običaja se uklanja paganska suština, a u njih se utiskuje hrišćanski smisao. Slama, na primer, ima jasnu simboliku: ona podseća na mesto Hristovog rođenja, pećinu ili štalu. Badnjak je lokalni, slovenski običaj, koji je u hrišćanstvu dobio duboko simbolično značenje: predstavlja drvo života, ali i krst, odnosno raskid s paganstvom i slavljenje Hrista. U starim srpskim božićnim pesmama, posebno iz Hercegovine, paljenje badnjaka simbolizuje upravo odricanje od idola i slavljenje živog Boga. Kod katolika je naglasak na Vitlejemskoj zvezdi, kod pravoslavnih na badnjaku, ali je suština ista: Hristos kao Svetlost sveta.

Foto: Republika

 

Koja je teološka važnost priče o pastirima i mudracima?

- Pastiri i mudraci jasno pokazuju da je jevanđelje namenjeno svima, i prostima i obrazovanima, i Jevrejima i neznabošcima. Pastiri predstavljaju narod Izraela, a mudraci paganske narode. Hristovo rođenje već u toj sceni najavljuje Njegovu zapovest apostolima: "Idite i naučite sve narode." Spasenje nije rezervisano za jedan narod ili klasu, ono je univerzalno.

Šta znači utelovljenje Boga i zašto je to centralna tačka hrišćanstva?

- Utelovljenje Boga je srž hrišćanske vere. Sveti Maksim Ispovednik uči da je Bog stvorio svet s namerom da se sjedini s njim, i to kroz Sina Božjeg koji postaje čovek. U Hristu se naša ljudska priroda sjedinjuje s božanskom, i time se čoveku otvara mogućnost večnog života. Zato se kaže: Bog je postao čovek da bi čovek postao Bog po blagodati. To je razlog Božića, ali i razlog postojanja sveta.

Kako u svakodnevnom životu primeniti hrišćanske vrline - ljubav, praštanje i poniznost?

- Jedna reč sve to objedinjuje: podvig. Hrišćanski život nije skup pravila, već umeće življenja u zajednici. Spasenje se ne ostvaruje individualno, već kroz Crkvu kao telo Hristovo. Ljubav nije emocija, već žrtva. Ona podrazumeva borbu protiv sopstvene sebičnosti i individualizma. Prava sloboda nije sloboda od drugoga, već sloboda za drugoga. Hristos je sve zapovesti sažeo u dve: ljubi Boga i ljubi bližnjega. Ko istinski ljubi, njemu više nisu potrebne zabrane jer ljubav sama postaje zakon.

Foto: Republika

 

Koja je razlika između oproštaja (praštanja drugima) i iskupljenja (Božjeg oprosta)?

- Iskupljenje se ne sme shvatiti pravnički, kao da je Bog platio dug. Hristos je uzeo našu smrt na sebe da bi nas od smrti izlečio. To je ontološka, a ne pravna stvarnost. Božji oproštaj ne znači samo ukidanje kazne već brisanje greha iz samog bića čoveka. Bog, kako kaže Sveto pismo, "neće se sećati naših grehova". Za razliku od ljudskog pravosuđa, koje pamti greh, Božji oproštaj obnavlja čoveka i daje mu novi život. Zato oproštaj nije pravda bez ljubavi niti ljubav bez pravde, već njihovo savršeno jedinstvo.

BONUS VIDEO