Mitrovdan: Običaji i verovanja za praznik - nikako ne grdite decu!

Novembar u srpskoj tradiciji donosi jedan od značajnih pravoslavnih praznika – Mitrovdan, koji se obeležava 8. novembra i posvećen je Svetom velikomučeniku Dimitriju Solunskom. Ovaj dan zauzima posebno mesto u verskom i narodnom kalendaru, a osim što je krsna slava brojnih porodica u Srbiji, prate ga i brojni običaji i verovanja koja se prenose s generacije na generaciju.

Mitrovdan se ubraja među pet najčešćih krsnih slava u Srbiji. Ipak, njegov značaj ne ogleda se samo u verskom obeležavanju već i u narodnim običajima koji su vekovima određivali svakodnevni život, posebno uoči dolaska zime.

Foto: SPC

Ko je bio Sveti Dimitrije Solunski?

Sveti Dimitrije jedan je od najpoštovanijih svetitelja u pravoslavlju, a posebno se poštuje u Grčkoj, gde se smatra zaštitnikom Soluna. Prema crkvenom predanju, bio je vojni zapovednik u ovom gradu, u vreme rimskog cara Maksimilijana.

Nakon smrti oca nasledio je visoko vojničko zvanje, ali je umesto progona hrišćana, što mu je car naredio, otvoreno propovedao hrišćansku veru. Zbog toga je zatvoren, a potom pogubljen kopljima. Njegovo telo tajno su preuzeli i sahranili solunski hrišćani.

Na mestu njegovog groba kasnije je podignuta crkva. Predanja o čudima i isceljenjima doprinela su širenju njegovog kulta, a poznat je i kao Sveti Dimitrije Mirotočivi, jer se, prema verovanju, iz njegovog groba širio miris bosiljka i smirne.

Njegovo poštovanje proširilo se među pravoslavnim narodima, a u Srbiji mu je posvećen veliki broj hramova. Njegovo ime nose i Kosovska Mitrovica i Sremska Mitrovica.

Mitrovdan označava početak zime: Običaji koje treba ispoštovati

U srpskoj narodnoj tradiciji Mitrovdan se smatra važnom vremenskom granicom između jeseni i zime. Nekada se upravo ovaj praznik uzimao kao znak da je vreme da se završe poljski radovi, pripreme ogrev i zimnica i obave poslovi koji se tokom hladnih meseci teško mogu završiti.

Za Mitrovdan se vezuju i brojna narodna verovanja, a jedno od najpoznatijih odnosi se na vremenske prilike. Prema narodnom predanju, ako na ovaj praznik padne sneg, mogao bi da se zadrži sve do proleća, pa čak i aprila. Nasuprot tome, sunčan i lep Mitrovdan najavljuje blažu zimu.

Posebno se vodilo računa o tome gde će ukućani provesti noć uoči praznika. Verovalo se da svako treba da bude u svom domu, jer bi u suprotnom tokom cele godine mogao često da boravi kod drugih ljudi.

Postoji i običaj prema kojem na Mitrovdan ne treba grditi niti prekorevati decu, čak ni kada naprave nestašluk. Narodno verovanje kaže da bi, ukoliko se to pravilo prekrši, deca mogla ostati nemirna tokom cele godine.

Ova verovanja, iako danas nemaju isti značaj kao nekada, ostala su deo bogate srpske tradicije i običaja vezanih za Mitrovdan.

Foto: Bennian/Shutterstock

"Mitrovdanak – hajdučki rastanak, Đurđevdanak – hajdučki sastanak"

Jedna od najpoznatijih narodnih izreka povezanih sa Mitrovdanom glasi: "Mitrovdanak – hajdučki rastanak, Đurđevdanak – hajdučki sastanak".

Njeno poreklo vezuje se za vreme osmanske vladavine i život hajduka. Prema narodnom predanju, hajduci su se na Mitrovdan razilazili i sklanjali kod svojih jataka, gde su provodili zimu, jer hladno vreme nije pogodovalo njihovom kretanju i boravku u prirodi.

Ponovo su se okupljali na proleće, oko Đurđevdana, kada su vremenske prilike omogućavale nastavak hajdučkog života.

Tako je Mitrovdan, osim verskog značaja, postao i simbol završetka jednog godišnjeg ciklusa i početka zimskog perioda, a običaji koji ga prate i danas svedoče o dubokoj povezanosti srpskog naroda sa tradicijom i narodnim verovanjima.

BONUS VIDEO: