KAKO JE JEDNA ULICA U NASELJU PETLOVO BRDO SPOJILA ŽRTVU I ATENTATORA! Od borca do zločinca i obratno!

Komunista Alija Alijagić ubio je u Delnicama, 21. jula 1921, ministra unutrašnjih dela Kraljevine SHS Milorada Draškovića.

Obojica su postala heroji, ali u različitim epohama

Koliko je istorija ranjiva naučna disciplina, podložna revizijama i raznim uticajima, možda ponajbolje ilustruje primer jedne naizgled obične ulice u beogradskom naselju Petlovo brdo. Do početka veka ova saobraćajnica je nosila naziv po Aliji Alijagiću, mladom komunističkom aktivisti, da bi sredinom 2005. promenila naziv u Ulicu Milorada Draškovića, nekadašnjeg ministra unutrašnjih dela Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca.

Ono što ova dva imena spaja u nazivu jedne ulice dogodilo se u Hrvatskoj, u Delnicama, 21. jula 1921, kada je u atentatu prvi ubio drugog.

U međuvremenu, Alijagić je prešao put od proslavljenog borca protiv državne represije do političkog zločinca i ubice, dok je Drašković, s vremenom, od kontroverzne istorijske figure postao simbol države i njenog prava da se brani od svake vrste napada.

Teško je reći kako će se istorija prema njima odnositi u doglednoj budućnosti jer se čini da konačnih istina nema, već da se istorijski događaji tumače isključivo na osnovu političkih ili ideoloških interesa vlastodržaca i njihovih satrapa.

Foto: Wikipedia

Sprovodio Obznanu

Ubistvo ministra unutrašnjih dela bila je vest koja se brzo proširila mladom, tek stvorenom Kraljevinom Srba, Hrvata i Slovenaca. Milorad Drašković bio je jedan od najuticajnijih ljudi u vladi i političar koji je uoči smrti bio u središtu političkih sukoba. Prema pisanju tadašnjih novina, ministar je bio u službenoj poseti Gorskom Kotaru, ali ništa nije nagoveštavalo da mu preti neposredna opasnost.

Možda je upravo to uspavalo policijske agente jer mu je atentator prišao bez ikakve smetnje i iz neposredne blizine ispalio više hitaca.

Sam napad odigrao se u prepodnevnim satima, nakon što je Alijagić uočio ministra kako sa suprugom sedi na klupi u parku. Nakon što je par ustao i krenuo, atentator im je prišao i zapucao. Jedan od hitaca završio je u Draškovićevoj levoj podlaktici, a drugi u srcu.

U trenutku smrti ministar je imao 48 godina i četvoro dece. Poslednji sin, posmrče, rodilo se nakon smrti oca i ponelo je njegovo ime. Uz najviše državne počasti sahranjen je na beogradskom Novom groblju.

Štampa je pisala da je napad bio brz i nemilosrdan. Svedoci su naveli da se sve odigralo u nekoliko sekundi i da su pucnji izazvali opštu pometnju na ulici. Drašković je teško ranjen i ubrzo je preminuo, dok je napadač savladan i uhapšen. Istraga je brzo utvrdila da je reč o Aliji Alijagiću, simpatizeru zabranjene komunističke partije, te da je atentat politički motivisan. Vest o ubistvu ministra izazvala je snažnu reakciju u političkom životu zemlje.

U Beogradu su održani hitni sastanci vlade i državnog vrha, a javnosti je poručeno da bi ovaj događaj mogao da dovede do još odlučnijih mera protiv revolucionarnih organizacija.
Milorad Drašković bio je istaknuti član Radikalne stranke i jedan od najbližih saradnika tadašnjeg predsednika Vlade Nikole Pašića.

Foto: Wikipedia

Kao ministar unutrašnjih dela stekao je reputaciju odlučnog i nepopustljivog političara. Posebno je bio poznat po sprovođenju takozvane Obznane, uredbe iz 1920, kojom se praktično zabranjuje rad Komunističke partije i njenih organizacija. Kao zagovornik oštre državne politike prema komunističkom pokretu, često je bio na meti političkih napada i oštrih polemika.

Begovsko poreklo

Drašković je bio jedan od ključnih ljudi režima u obračunu s komunistima. Kao ministar policije, sprovodio je mere koje su uključivale hapšenja, zabrane i razbijanje organizacija koje su vlasti smatrale pretnjom po državu. U očima revolucionara, nesumnjivo, bio je simbol represije i prepreka društvenim promenama koje su zagovarali. Zanimljiv je, međutim, i lik samog atentatora.

Alija Alijagić bio je potomak stare begovske porodice koja je drastično osiromašila nakon što se osmanlijska vlast povukla iz Bosne. Po zanimanju stolar, još uoči Velikog rata postao je sindikalni aktivista, a posle njega i član zabranjene Komunističke partije. Partijski drugovi su ga opisivali kao "lepog, pametnog i tihog", gotovo idealnog za izvršenje atentata. Nakon ubistva ministra policije uhapšen je na licu mesta, a potom, nekoliko meseci kasnije, našao se i pred Sudom u Zagrebu.

Tokom sudskog procesa Alijagić se ponašao prkosno, branio je svoje političke ideje, nije se kajao niti je tražio pomilovanje. Osuđen je na smrt vešanjem i pogubljen 8. marta 1922. Imao je samo 26 godina kada je obešen, a samo izvršenje kazne dovelo je do velikih radničkih protesta. Komunisti su ga smatrali herojem i mučenikom, a njegov grob postao je i mesto hodočašća, toliko da su mu vlasti, tri godine kasnije, posmrtne ostatke iz Zagreba preneli u selo Turija nadomak Bihaća.

Foto: Wikipedia

Kakav je odnos javnosti prema ubici i ubijenom, prvenstveno zavisi od toga čija je ideologija na vlasti. Nesumnjivo da je Alijagić kod komunista imao status heroja sve dok se i sama komunistička ideja nije zagasila. Nakon Drugog svetskog rata Alijagić je imao spomenike i nazive ulica i škola u Delnicama, Bijeljini, Sarajevu, Beogradu i drugim mestima nekadašnje Jugoslavije.

Status heroja imao je i Milorad Drašković, ali samo dok je postojala i sama kraljevina. Njegovo ime ponela je i ulica u strogom centru Beograda koja je, pre izgradnje Terazijskog tunela, povezivala Terazije i Zeleni venac.

Deo ulice i danas postoji, pod nazivom Sremska, a žrtva i dželat će se, ironijom sudbine, ponovo sresti tek početkom ovoga veka, podalje od centra grada, na Petlovom brdu.