STALJINGRAD – KRAJ HITLEROVOG SNA: U krvi i najgoroj zimi odbranjen ponos Sovjetskog Saveza, grad na Volgi postao najveća grobnica Vermahta

Na današnji dan, 2. februara 1943. godine, okončana je Staljingradska bitka, jedna od najkrvavijih i najvažnijih bitki Drugog svetskog rata, koja je postala simbol otpora, patnje i odlučnosti. Ova bitka, vođena oko industrijskog grada uz reku Volgu, trajala je od avgusta 1942. do februara 1943. i predstavlja momenat preokreta na Istočnom frontu, kada je inicijativa prešla u ruke Crvene armije, a nemački pohod na Sovjetski Savez pretrpeo katastrofalan krah.

Staljingrad, industrijsko i transportno središte na jugu Sovjetskog Saveza, imao je ogromnu stratešku i simboličku vrednost. Kontrola nad gradom značila je presecanje važnih komunikacionih i transportnih linija, pristup resursima i udarac moralnom središtu Sovjetskog Saveza. Hitler je želeo da osvajanje grada koji nosi ime Josifa Staljina postane simbol totalne dominacije, dok je za Sovjete njegov opstanak predstavljao pitanje finalnog opstanka, nacionalnog ponosa i strateške neophodnosti.

Nemačke snage pod komandom general Feldmaršala Friedricha Paulusa započele su ofanzivu u avgustu 1942. snažnim bombardovanjem, pretvarajući grad u ruševine. Borbe su se svodile na ulicama, svaki kvadratni metar grada bio poprište nemilosrdnih sukoba. Crvena armija, uz pomoć lokalnog stanovništva, branila je grad grčevito. Josif Staljin izdao je zapovest "ni korak nazad", zabranjujući povlačenje i podstičući apsolutnu odlučnost među braniteljima. Radnici, žene i deca pomogli su u izgradnji rovova, barikada i skloništa, često izlažući se direktnoj vatri neprijatelja, a dezerteri, oni koji su odbijali da bezumno potrče ka nemačkim mitraljezima, bili su na mestu streljani od strane starešina sovjetske vojske.

Dolaskom zime 1942–43. bitka je dobila dodatnu dimenziju patnje. Temperature su padale daleko ispod nule, a vojnici su umirali ne samo od metaka i granata, već i od hladnoće, gladi i iscrpljenosti. Nemačke snage, izolovane i opkoljene, bile su sve slabije opskrbljene, a Hitler nije dozvoljavao povlačenje. Civili Staljingrada, uhvaćeni između granatiranja i zime, trpeli su iste muke, umirući od gladi i bolesti, dok su njihove ulice postale simbol apsolutnog stradanja.

U novembru 1942. Crvena armija pokrenula je kontraofanzivu, Operaciju Uran, koja je omogućila opkoljavanje šestе nemačke armije i njenih savezničkih jedinica. Pokušaji spasavanja nisu uspeli, a do decembra je situacija postala kritična. Nemačke snage, bez mogućnosti za efikasnu opskrbu, morale su da izdrže u gradu u kojem više nije bilo dovoljno hrane, municije ni osnovnih potrepština.

Konačna predaja izgladnelih snaga Vermahta desila se kada je general Paulus prekršio Hitlerovu zapovest i predao svoj komandu 31. januara 1943. godine, a formalno se cela bitka završila 2. februara 1943. Oko 91.000 nemačkih i savezničkih vojnika zarobljeno je, od kojih je mnogi kasnije umrli u sovjetskim logorima.

Pobeda Crvene armije kod Staljingrada imala je višestruki značaj. To je bio preokret na Istočnom frontu, kada Nemačka više nije imala inicijativu u ofanzivama. Psihološki udar za Vermaht bio je ogroman — mit o nepobedivosti nemačkih snaga bio je slomljen, dok je sovjetski moral i nacionalno jedinstvo ojačano, što je kasnije doprinelo oslobađanju istočne Evrope i konačnoj pobedi nad nacističkom Nemačkom 1945. godine.