Dodeljena Nobelova nagrada za ekonomiju! Ovo su ovogodišnji laureati, a evo za šta su dobili prestižno priznanje

Nobelova nagrada za ekonomiju za 2026. godinu dodeljena je Robertu E. Holu i Majklu Vudfordu, koji su ovo prestižno priznanje dobili za doprinos istraživanju „mikroekonomskih osnova makroekonomske stabilizacije“.

Odluku je saopštila Kraljevska švedska akademija nauka u Stokholmu, a ovogodišnjim laureatima pripada i novčana nagrada od 12 miliona švedskih kruna.

Nobelova nagrada za ekonomiju zvanično nosi naziv Nagrada Švedske banke za ekonomske nauke u spomen na Alfreda Nobela. Ustanovila ju je Švedska centralna banka 1968. godine, u znak sećanja na Nobela, švedskog industrijalca i hemičara iz 19. veka, pronalazača dinamita i osnivača pet originalnih Nobelovih nagrada.

Od prvog uručenja 1969. godine do kraja 2025. ovo priznanje dodeljeno je 57 puta, a dobilo ga je ukupno 99 laureata. Sa ovogodišnjom dodelom broj nagrada porastao je na 58, dok je ukupan broj laureata dostigao 101. Među svim dobitnicima do sada su samo tri žene.

Foto: Tanjug/Anders Wiklund/TT News Agency via AP

Iako se dodeljuje zajedno sa ostalim Nobelovim nagradama, pojedini stručnjaci ističu da priznanje za ekonomiju tehnički ne pripada originalnim Nobelovim nagradama. Ipak, laureatima se tradicionalno uručuje 10. decembra, na godišnjicu smrti Alfreda Nobela, koji je preminuo 1896. godine.

Zašto Nobelova nagrada za ekonomiju nije ista kao ostale?
Švedski hemičar i industrijalac Alfred Nobel, poznat kao pronalazač dinamita, testamentom iz 1895. godine zaveštao je najveći deo svog bogatstva, tada vrednog oko 31 milion švedskih kruna, fondu namenjenom nagrađivanju pojedinaca koji su dali najveći doprinos čovečanstvu.

Njegova prvobitna zamisao obuhvatala je pet oblasti – medicinu, fiziku, hemiju, književnost i mir. Ekonomija se nije nalazila na toj listi.

Tek 1968. godine, povodom stogodišnjice osnivanja Centralne banke Švedske, pokrenuta je inicijativa za ustanovljavanje posebne nagrade za ekonomiju. Predlog je realizovan u saradnji sa Nobelovom fondacijom i Kraljevskom švedskom akademijom nauka, koja je već bila nadležna za dodelu Nobelovih nagrada za fiziku i hemiju.

Ista ceremonija, ali drugačiji naziv
Iako se priznanje za ekonomiju nalazi na zvaničnom sajtu Nobelovih nagrada, njegov puni naziv razlikuje se od ostalih i glasi „Nagrada Švedske banke za ekonomske nauke u spomen na Alfreda Nobela“.

Od 1969. godine ovo priznanje uručuje švedski kralj, na istoj svečanosti na kojoj se dodeljuju i Nobelove nagrade iz drugih oblasti. Ceremonija se tradicionalno održava 10. decembra, na godišnjicu Nobelove smrti.

Dobitnici nagrade za ekonomiju imaju isti status tokom ceremonije i dobijaju novčano priznanje jednake vrednosti kao laureati u ostalim kategorijama.

Foto: Tanjug/Anders Wiklund/TT News Agency via AP

Ipak, postojanje ove nagrade decenijama izaziva rasprave, pre svega zbog nedovoljne zastupljenosti žena i geografske raznolikosti među dobitnicima.

Među 101 laureatom, koliko ih je ukupno nagrađeno od 1969. do 2026. godine, samo tri su žene. Prva je bila Elinor Ostrom, nagrađena 2009. godine, zatim Ester Diflo 2019. i Klaudija Goldin 2023. godine.

Kritike su se odnosile i na činjenicu da među dobitnicima dominiraju ekonomisti iz Sjedinjenih Američkih Država, kao i na zastupljenost pojedinih ekonomskih škola i teorijskih pravaca.

Posebno su kontroverze izazivale nagrade dodeljene zagovornicima neoliberalnih ekonomskih pristupa, zbog čega se povremeno otvara pitanje kriterijuma za izbor laureata i uticaja različitih ekonomskih ideologija.

Uprkos tim kritikama, Nobelova nagrada za ekonomiju ostaje jedno od najprestižnijih priznanja u ovoj naučnoj oblasti.